Gıda sektöründe kullanılan ve gıdaya temas eden veya etme riski bulunan malzeme ve ekipmanlarda gıdaya uygunluk sağlanması için farklı hammaddelerden üretilen farklı tipte tesisat malzemeleri kullanılmaktadır.
Bu tesisat malzemeleri arasındaki farkları veya gıdaya uygun olup olmadığını çoğu zaman üretici dahi bilmemektedir. Bazı üreticiler ise tüm tesisat malzemelerinin gıda sektöründe kullanılabileceğini ve bu malzemelerin herhangi bir negatif etkisi olmayacağını düşünmektedir.
Gıda sektöründe gıdaya uygun olan tesisat malzemeleri ile ilgili bu konuda söz sahibi olan kurum olan ISEGA, FDA ve NSF gıdaya uygunluk sertifikası aranmalıdır, gıda sektöründe bu tür sertifikalara sahip tesisat malzemeleri kullanılmalıdır.
Gıda sektörüneda kullanılabilen tesisat malzemeleri genel olarak pe, pvc yada silikondan üretilmektedir.
Gıda sektöründe kullanılabilen gıdaya uygun contalar, gıdaya uygun hortumlar, gıdaya uygun kelepçeler gibi birçok tesisat malzemelerinde istenen özellikler aşağıda listelenmiştir;
– ISEGA, FDA ve NSF vb. kurumdan gıdaya uygunluk belgesi olmalı,
– Kokusuz olmalı,
– Gerektiğinde renksiz olmalı,
– Sterilizasyon, pastörüzasyon, kaynatma, haşlama vb. ısıl işlemlere dayanıklı olmalı, çözünmemelidir,
– Yağlar, asitler, alkaliler gibi gıdanın doğasında olan kimyasal gruplara karşı dirençli olmalı, çözünmemelidir,
– Buhar, radyasyon, soğuk ve donuk muhafaza koşullarına dayanıklı olmalı, çözünmemelidir,
– Zararlı polimer içermemeli,
– Kullanan kişiye karşı tahriş edici etkileri olmamalı,
– Ambalaj, ekipman vb. gibi kullanıldığı yerlerde tahriş edici korozif etki yapmamalıdır.
– Gıdaya bulaşma riski olmayacak şekilde kopmaya ve aşınmaya karşı dayanıklı olmalıdır.
İlgili Standartlar ve Maddeler
Gıdaya uygun tesisat malzemeleri, gıda üretim tesislerinde su, ürün veya buharın taşındığı boru, vana, contalar ve bağlantı elemanlarında kullanılan ve gıda güvenliğini tehlikeye atmayan özel malzemeleri kapsar. Yanlış tesisat malzemesi seçimi; kimyasal migrasyon, bakteri barındırma ve gıda ile temas riski oluşturur.
| Standart | İlgili Madde |
|---|---|
| AB Tüzüğü 1935/2004 | Gıda ile temas eden malzeme ve maddeler |
| ISO 22000:2018 | Madde 8.2.4 — PRP / su ve altyapı yönetimi |
| BRC Food Issue 8 | Madde 4.5 — Su temini ve boru tesisatı |
| EHEDG | Boru ve vana hijyen tasarımı kılavuzları |
Sıkça Sorulan Sorular
Gıda tesisatında hangi boru malzemeleri kullanılabilir?
AISI 304 veya 316 paslanmaz çelik, gıdaya uygun polipropilen (PP), polietilen (PE) ve PVDF (poliviniliden florür) gıda tesisatında kabul gören başlıca malzemelerdir. PVC boru gıda temas hatlarında önerilmez; plastikleştirici migrasyon riski taşır.
Gıda tesisatında vana seçimi nasıl yapılır?
Gıda hattı vanaları; ölü nokta içermeyen (zero dead-leg), tam akışlı, sökülebilir ve temizlenebilir tasarımda olmalıdır. Kelebek vana ve küreli vana gıda uygulamalarında yaygındır; ancak hijyenik tasarım sertifikası (EHEDG veya 3-A) olan modeller tercih edilmelidir.
Conta seçimi gıda güvenliğini nasıl etkiler?
Gıda temas contaları; FDA 21 CFR veya AB 1935/2004 uyumlu silikon, EPDM veya PTFE”den üretilmiş olmalıdır. Conta malzemesinin kimyasal ve sıcaklık direnci uygulamaya göre seçilmelidir. Hasar görmüş contalar yabancı madde riski oluşturur; periyodik değişim programı zorunludur.
Çapraz bağlantı (cross-connection) gıda güvenliği açısından ne anlama gelir?
Çapraz bağlantı, gıda suyunun temizlik suyu veya atık su hattıyla birleşme riskidir. Geri akış önleyici valf (check valve veya backflow preventer) montajı zorunludur. BRC Food Issue 8 Madde 4.5, su tesisatının çapraz kontaminasyona karşı korunmasını açıkça zorunlu kılar.
CIP temizliğinde tesisat tasarımı nasıl olmalıdır?
CIP uyumlu tesisat; tam boşaltılabilir (self-draining) eğimli hatlar, minimum ölü hacimli bağlantılar ve hızlı sökülüp takılabilir klemens bağlantılar içermelidir. Temizlik çözeltisinin tüm yüzeylere ulaşması için hat tasarımı CIP simulasyonuyla doğrulanmalıdır.
Güncelleme: Ekim 2026